Zdrowy poradnik, czyli nasz przewodnik po profilaktyce zdrowotnej

Profilaktyka zdrowotna to całokształt działań mających na celu zapobieganie
chorobom przez ich wczesne wykrywanie i leczenie. Działania profilaktyczne są wszechstronne i obejmują zarówno profilaktykę pierwotną, jak i wtórną.

Profilaktyka pierwotna – ma na celu zapobieganie wystąpieniu choroby poprzez kontrolowanie przyczyn i czynników ryzyka.

Należy do niej np.
- prawidłowe odżywianie,
- utrzymanie należnej masy ciała,
- aktywność fizyczna,
- niepalenie tytoniu,
- ograniczenie spożycia alkoholu,
- unikanie ekspozycji na znane czynniki rakotwórcze, w tym promieniowanie UV,
farby, lakiery, metale ciężkie, promieniowanie jonizujące,
- szczepienia ochronne, w tym szczepionki przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz zakażeniu wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) u osób które nie rozpoczęły współżycia płciowego.

Przetrwałe zakażenie onkogennym typem HPV jest czynnikiem
niezbędnym do rozwoju raka szyjki macicy. Szczepienia według
prowadzonych badań eliminują w znacznym stopniu ryzyko
zachorowania na ten nowotwór.

Profilaktyka wtórna – ma na celu wczesne wykrycie choroby, co pozwala na jej wczesne leczenie i w konsekwencji zmniejszenie umieralności z powodu tej choroby.

Profilaktyka wtórna wykorzystuje badania przesiewowe.

Badania przesiewowe (skriningowe, z ang. screening) to badania, które
przeprowadza się wśród osób nieposiadających objawów choroby w celu jej wczesnego wykrycia i leczenia, co w konsekwencji zmniejszy śmiertelność w tej chorobie.

Wykonywanie badań profilaktycznych pozwala na wczesne wykrycie szeregu
chorób, m.in. cukrzycy, osteoporozy oraz niektórych nowotworów. W Polsce realizowany jest program badań przesiewowych w kierunku 3
nowotworów – raka szyjki macicy, gruczołu piersiowego oraz jelita grubego.

Rak piersi

Program profilaktyki i wczesnego rozpoznawania raka piersi obejmuje kobiety w wieku 50-69 lat, które są poddawane regularnym badaniom mammograficznym – co 2 lata. USG piersi jest badaniem uzupełniającym. U kobiet nosicielek mutacji genetycznych zaleca się wcześniejsze badania
mammograficzne, nawet od 25 roku życia.

Jeśli jesteś w wieku 50 – 69 lat oraz:

- w ciągu ostatnich dwóch lat nie miałaś wykonywanej mammografii w ramach NFZ,
- otrzymałaś pisemne wskazanie do wykonania ponownej mammografii po 12 miesiącach,
- nie miałaś wcześniej stwierdzonej zmiany nowotworowej piersi,

Zgłoś się na bezpłatne badanie mammograficzne organizowane przez Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi.

Rak jelita grubego

W ramach profilaktyki wtórnej raka jelita grubego zaleca się badanie endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego (kolonoskopia) u osób w wieku 50-69 lat (bądź wcześniej w przypadku dodatniego wywiadu rodzinnego) w odstępie 10 lat (bądź
częściej, zależnie od sytuacji klinicznej) oraz badanie kału na krew utajoną co rok.

Jeśli:
- jesteś w wieku 50-65 lat i nie masz objawów raka jelita grubego,
- masz ukończone 40 lat i masz co najmniej jednego krewnego pierwszego stopnia z rozpoznaniem raka jelita grubego,
- jesteś w wieku 25-65 lat i pochodzisz z rodziny szczególnego ryzyka,

Zgłoś się na bezpłatne badanie kolonoskopowe organizowane przez Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych.

Warto podkreślić także terapeutyczną rolę kolonoskopii, podczas której możliwe jest usuwanie polipów, z których część może okazać się potencjalnymi prekursorami raka.

Rak szyjki macicy

Populacyjny program profilaktyki i wczesnego rozpoznawania raka szyjki macicy polega na wykonywaniu badania cytologicznego w grupie kobiet w wieku 25-59 lat. Jest ono bezpłatne raz na 3 lata. To jednak zdecydowanie zbyt mała częstotliwość u kobiet, które znajdują się w grupach zwiększonego ryzyka (przypadki choroby w rodzinie, nosicielstwo wirusa HPV, częsta zmiana partnerów seksualnych, przyjmowanie leków obniżających odporność), a także u tych, u których wynik poprzedniego badania nie jest zupełnie prawidłowy. Wówczas lekarz może zasugerować badanie nawet co 6 miesięcy. Częstotliwość wykonywania cytologii
powinna więc zawsze zależeć od indywidualnej sytuacji pacjentki. Nie udowodniono skuteczności takich badań u kobiet >59 roku życia, zatem nie zaleca się w tej populacji screnningu.

Podsumowując zagadnienie profilaktyki (pierwotnej i wtórnej) zdrowotnej kobiet
można przedstawić zalecenia:

1. Nie pal; jeśli już palisz, przestań. Jeśli nie potrafisz przestać, nie pal przy niepalących. Wspieraj politykę miejsca pracy wolnego od tytoniu.
2. Wystrzegaj się otyłości.
3. Bądź codziennie aktywna ruchowo, uprawiaj ćwiczenia fizyczne.
4. Przestrzegaj zaleceń prawidłowego sposobu żywienia. Spożywaj dużo produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych, różnych warzyw i owoców: jedz co najmniej 5
porcji dziennie. Unikaj produktów przetworzonych. Unikaj podjadanie między posiłkami.
5. Jeśli pijesz alkohol - piwo, wino lub napoje wysokoprocentowe - ogranicz jego spożycie.
6. Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne. Chroń się przed słońcem. Nie korzystaj z solarium.
7. Przestrzegaj ściśle przepisów dotyczących ochrony przed narażeniem na znane substancje rakotwórcze.
8. Poddawaj się okresowym badaniom profilaktycznym, takim jak np.:
- pomiar ciśnienia tętniczego,
- okresowe badania krwi,
- badanie stomatologiczne,
- kobiety po 25 roku życia powinny uczestniczyć w badaniach przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy,
- kobiety po 50 roku życia powinny uczestniczyć w badaniach przesiewowych w kierunku raka piersi i raka jelita grubego,
- sama badaj piersi co miesiąc

Podczas badania zwróć uwagę na:

--> symetrię piersi
--> wygląd skóry piersi
--> wygląd brodawki sutkowej i jej otoczki
--> stan węzłów chłonnych w okolicach dołów pachowych oraz nad i pod obojczykiem

9. Bierz udział w programach szczepień ochronnych przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Zadbaj o szczepienie przeciwko HPV u twojej córki.

Badania profilaktyczne zależne są od wieku i stanu zdrowia. Inaczej bada się zdrowa dwudziestolatka, inaczej czterdziestolatka lub kobieta starsza z pierwszymi problemami zdrowotnymi.

Przegląd badań przesiewowych dla kobiet w poszczególnych przedziałach
wiekowych.

Przegląd badań przesiewowych: wiek 20+

- Podstawowe badania profilaktyczne: morfologia, OB, stężenie glukozy we krwi oraz badanie ogólne moczu – raz do roku
- Pomiar poziomu elektrolitów we krwi (potas, sód, magnez, wapń) – raz na 3 lata (ewentualne niedobory w organizmie powodujące np. przemęczenie, drżenie mięśniowe, nadciśnienie)
- Lipidogram, czyli pomiar stężenia cholesterolu we krwi oraz jego frakcji HDL i LDL, a także trójglicerydów – raz na pięć lat
- USG jamy brzusznej – co 3 do 5 lat
- RTG klatki piersiowej – raz na pięć lat (w szczególności osoby palące)
- Jeśli masz wiele znamion, zgłoś się do dermatologa w celu ich kontroli
- Badanie ginekologiczne, cytologia – raz do roku, najlepiej u tego samego i zaufanego lekarza, który zna Twój organizm
- Samobadanie piersi – raz w miesiącu, między 3 a 12 dniem cyklu
- Badanie palpacyjne piersi przez lekarza, raz do roku
- Kontrola stomatologiczna oraz czyszczenie zębów z osadu – co pół roku

W przypadku obciążenia rodzinnego chorobami nowotworowymi – od 18 roku życia samobadanie piersi, od 25 roku życia co pół roku USG sutków i mammografia, w przypadkach wątpliwych rezonans piersi.

Przegląd badań przesiewowych: wiek 30- 40

- Podstawowe badania profilaktyczne: morfologia, OB, stężenie glukozy we krwi oraz badanie ogólne moczu – raz do roku
- Pomiar poziomu elektrolitów we krwi (potas, sód, magnez, fosfor, wapń) – raz na 3 lata
- Pomiar ciśnienia tętniczego, badanie lekarskie – raz w roku
- Lipidogram, czyli pomiar stężenia cholesterolu we krwi oraz jego frakcji HDL i LDL, a także trójglicerydów – raz na pięć lat
- USG jamy brzusznej – co 3 do 5 lat
- RTG klatki piersiowej – raz na pięć lat (w szczególności osoby palące)
- Jeśli masz wiele znamion, zgłoś się do dermatologa w celu ich kontroli
- Kontrola wzroku u okulisty i badanie dna oka – raz na pięć lat. W przypadku wady wzroku zgodnie z zaleceniami lekarza
- Comiesięczne samobadanie piersi
- USG piersi, najlepiej raz w roku
- Badania ginekologiczne i cytologia, raz w roku
- USG przezpochwowe narządów rodnych raz w roku
- Kontrola stomatologiczna oraz czyszczenie zębów z osadu – co pół roku

Przegląd badań przesiewowych: wiek 40-50

- Podstawowe badania profilaktyczne (morfologia, OB, poziom glukozy we krwi i ogólne badanie moczu) – raz w roku
- Pomiar ciśnienia tętniczego, kontrola wagi oraz ogólne badanie u lekarza internisty – raz do roku
- Lipidogram (cholesterol, frakcje, trójglicerydy) – raz na dwa lata (jeśli osoba jest obarczona rodzinnie ryzykiem miażdżycy i chorób krążenia, ma nadwagę lub pali papierosy, to lipidogram trzeba robić co roku)
- Kontrola wzroku u okulisty i badanie dna oka oraz ciśnienia śródgałkowego – raz na dwa lata
- EKG czyli elektrokardiogram – raz na trzy lata
- RTG klatki piersiowej raz na pięć lat (osoby palące papierosy RTG klatki piersiowej co roku)
- USG jamy brzusznej – co 3 do 5 lat
- Badanie ginekologiczne i cytologia – raz do roku,
- USG przezpochwowe narządów rodnych – raz na rok
- Samobadanie piersi – raz w miesiącu.
- USG piersi -- raz w roku
- Mammografia od 50 rż – raz na dwa lata
- Badanie poziomu hormonów tarczycy – jednokrotnie
- Kontrola stomatologiczna oraz czyszczenie zębów z osadu – co pół roku

Przegląd badań przesiewowych: wiek 50 plus

- Podstawowe badania profilaktyczne (morfologia, OB, poziom glukozy we krwi i ogólne badanie moczu) – raz w roku
- Pomiar ciśnienia tętniczego, kontrola wagi oraz ogólne badanie u lekarza internisty – raz do roku
- Lipidogram (cholesterol, frakcje, trójglicerydy) – raz na dwa lata (jeśli osoba jest obarczona rodzinnie ryzykiem miażdżycy i chorób krążenia, ma nadwagę lub pali papierosy, to lipidogram trzeba robić co roku)
- USG jamy brzusznej – raz do roku
- RTG klatki piersiowej raz na pięć lat (osoby palące papierosy RTG klatki piersiowej co roku)
- Badanie densytometryczne (gęstości kości) – raz w ciągu dziesięciolecia
- Po ukończeniu 50. roku życia należy poddać się kolonoskopii
- W ramach profilaktyki nowotworów jelita grubego warto również raz do roku
wykonywać test na obecność krwi utajonej w kale
- Elektrokardiogram – raz do roku
- Badanie okulistyczne (badanie dna oka, pomiar ciśnienia śródgałkowego) – raz w roku.
- Badanie ginekologiczne, cytologia oraz USG narządów rodnych – raz do roku
- Mammografia – raz na dwa lata
- Samobadanie piersi – co miesiąc"
- Oznaczenie poziomu hormonów płciowych we krwi – raz na kilka lat.
- Badanie poziomu hormonów tarczycy – co roku
- Kontrola stomatologiczna oraz czyszczenie zębów z osadu – co pół roku.

Materiał przygotowany przez Dr n. med. Annę Świebodę- Sadlej – hematolog,
onkolog.

Logo onko cfe nowe

 http://onkocafe.pl

Chcesz otrzymywać od nas informacje o nowościach i ekskluzywne treści? ZAREJESTRUJ SIĘ, abyśmy mogli wysyłać do Ciebie newsletter.

Chcesz rozpocząć współpracę komercyjną i umieszczać na naszych kanałach swoje treści?

Skontaktuj się z nami.